pułapki percepcji

W które pułapki percepcji i schematów myślowych wpadasz?

Świat nie istnieje. Świat istnieje. Oba zdania są prawdziwe. Oba są też błędne, gdy założysz, że nie możemy udowodnić w sposób absolutny istnienia niczego, co jest poza umysłem. Wszystko bowiem może być po prostu iluzją, wyobrażeniem umysłu danej osoby.

Jak percepcja wpływa na nasz świat?

To, co i jak spostrzegamy (zwłaszcza w sytuacjach niejednoznacznych), zależy od:

  • uprzedniego doświadczenia,
  • wiedzy,
  • aktualnego stanu emocjonalnego,
  • postaw,
  • opinii,
  • przekonań;

Selekcjonujemy informacje i mamy tendencję do zniekształcania spostrzeżeń zgodnie ze znanymi schematami, nastawieniem lub dominującą potrzebą.

pułapki percepcji
piramida percepcji

Jeśli właśnie szykujesz się do zakupu auta i rozważasz mazdę, jest wysoce prawdopodobne, że wszędzie je wokół siebie zauważasz. Jeśli zaszłaś w ciążę lub to planujesz – być może widzisz, jak wiele kobiet jest właśnie w ciąży. Jeśli dostałeś kosza i było to silne, smutne przeżycie, mogą Cię irytować przytulające się WSZĘDZIE wokół pary.

Badania pokazują, że nasz umysł przygotowuje się do odbioru określonych informacji. Informacje, których się spodziewamy, łatwiej jest nam zauważyć, a ponadto mamy tendencję do interpretowania bodźca wieloznacznego jako tego, którego się spodziewaliśmy. Na przykład szybciej spostrzeżemy wśród tłumu twarz naszej koleżanki, jeśli akurat jej szukaliśmy.

Sposób, w jaki widzimy rzeczy w danej chwili, determinuje potem całe twoje myślenie o nich.

Czy i jak można zmienić percepcję?

Jeśli nastawisz się na to, że każdy człowiek może Cię czegoś nauczyć, a wszędzie pojawia się mnóstwo szans do wykorzystania, spotkasz wówczas wspaniałych ludzi, a niesamowite okazje same się pojawią. Jeśli wmówisz sobie , że świat jest okropny, to taki będzie. Jeśli uwierzysz, że świat jest piękny i niepowtarzalny, to taki będziesz postrzegać.

co ogranicza naszą percepcję
pułapki percepcji

Nasza percepcja często opiera się na stereotypach i schematach

– obalaj je!

Na ogół szukamy źródeł ograniczeń naszego życia na zewnątrz. To pułapka – okazuje się bowiem, że najczęściej to my sami tworzymy większość tych klatek. Stwarza je nasz umysł w sposób niezauważalny dla nas, nakładając ograniczenia, niczym filtr, na rzeczywistość. Ograniczenia, których być może tam nie ma.

Jakie najczęstsze schematy myślowe nam towarzyszą?

  • Generalizowanie – tworzenie bardzo ogólnych wniosków na podstawie pojedynczych wydarzeń (wszyscy mężczyźni są beznadziejni, nigdy nie znajdę pracy)
  • Czytanie w myślach – zakładanie, że wiemy, co ktoś inny miał na myśli, co czuje i jaka jest jego motywacja, choć nigdy tego nie wypowiedział na głos (pewnie uważa, że się nie nadaję – gdy szef pyta, jak nam idzie projekt)
  • Wyolbrzymianie i minimalizacja – Na ogół jest to wyolbrzymianie porażek lub negatywnych zdarzeń i minimalizacja własnego potencjału. Małe pomyłki stają się wielkimi katastrofami. Subtelne sugestie to złośliwa, jadowita krytyka.
  • Branie do siebie – Zakładanie, że wszystko, co robią inni, stanowi reakcję na Ciebie: szef się na mnie wścieka, więc pewnie jestem kiepskim sprzedawcą; nie odzywa się do mnie, więc pewnie się na mnie zezłościł.
  • Nie wolno / Powinnam – Powinnam zjeść wszystko co jest na talerzu; powinnam jej pomóc, bo jest moją siostrą; nie wolno się tak zachowywać; kąpać należy się przed snem; a dzieci nie powinny wtrącać się do rozmów dorosłych. Cała lista rzeczy, które trzymasz w głowie, jako (niepodważalne) wytyczne tego, co można, a czego nie można robić.

Każdy z nas ma własne założenia, a nasz mózg wie doskonale, że kiedy je podważymy, to wysypie się reszta logiki. A tego nie chcemy, bo ta logika daje poczucie bezpieczeństwa. Większość ludzi zaprzecza, jakoby posługiwali się wzorcami myślowymi, bo nie zdają sobie sprawy z tego, że istnieją.

90% błędów w myśleniu to błędy percepcji, a nie logiki.

Dlatego warto poszerzać swoją świadomość – gdy wiemy, że coś takiego jak schematy istnieje, możemy je identyfikować i czasami świadomie zmieniać. Jako fanatyczka pytań, które poszerzają naszą perspektywę (i percepcję!) zachęcam Cię do swobodnej refleksji na temat:

  • Jak inaczej możesz na to spojrzeć?
  • Czego możesz nie zauważać?
  • Z jakimi faktami masz do czynienia?
  • Jakie jest Twoje przekonanie na ten temat?
  • Co innego powiedzieliby Twoi przyjaciele na ten temat?
  • Co się powtarza w Twoim życiu?

Wszystko jest kwestią nastawienia:

Jeśli uważasz, że potrafisz – masz rację. Jeśli uważasz, że nie potrafisz – też masz rację. (Henry Ford)

Autorka: Agata Pierzchała, międzynarodowa Coach ACC ICF

Twórczyni idei PoWolność – SLOW Coaching oraz autorka gry rozwojowej Jupitajnia Couple, która wspiera komunikację par w życiu prywatnym.

Jako coach pracuje zgodnie z autorską metodą SLOW Coaching©, która łączy postulaty ideologii Slow Movement z  potencjałem pracy coachingowej. Inspiruje do podejmowania działań, które dają Satysfakcję i mają Sens, zapewniania sobie odpowiedniego Luzu i Odpoczynku i funkcjonowania w zgodzie ze swoimi Wartościami.

O mnie Dominika Wrońska

Jestem psychologiem i terapeutą EEG-biofeedback. Fascynuje mnie mózg z jego niesamowitymi możliwościami. Najbliższy moim przekonaniom jest nurt poznawczo-behawioralny, ponieważ nie pozostawia miejsca na domysły, a wszystkie wnioski opiera na mierzalnych faktach. Prywatnie jestem mamą Laury oraz Leo, którzy stanowią dla mnie niesamowitą inspirację i każdego dnia uczą mnie perfekcyjnej organizacji czasu.